Vücudumuz Neden Kaşınır?

Kaşıntı, ciltte veya vücudun farklı bölgelerinde hissedilen ve kişiyi kaşımaya yönelten yaygın bir rahatsızlıktır. Tıp dilinde pruritus olarak adlandırılan kaşıntı, çoğu zaman cildin kuruması, böcek ısırığı ya da alerjik bir tepki gibi basit nedenlerle ortaya çıkar. Ancak uzun süren, şiddetlenen veya vücudun tamamına yayılan kaşıntı bazı cilt hastalıklarının ya da sistemik sağlık sorunlarının belirtisi de olabilir.

Kaşıntının nedenini doğru anlamak, uygun çözümü bulmak açısından önemlidir. Bu yazıda vücudun neden kaşındığını, en sık görülen kaşıntı sebeplerini, kaşıntıyı azaltma yöntemlerini ve hangi durumlarda doktora başvurulması gerektiğini bulabilirsiniz.

Kaşıntı Nedir ve Nasıl Oluşur?

Kaşıntı, ciltte bulunan sinir uçlarının uyarılmasıyla ortaya çıkan bir histir. Ciltteki bazı reseptörler; kuruluk, tahriş, alerjenler, böcek ısırıkları veya iltihaplanma gibi durumları algılar. Bu uyarılar sinirler aracılığıyla beyne iletilir ve kişi kaşınma ihtiyacı hisseder.

Kaşımak kısa süreli bir rahatlama sağlayabilir. Bunun nedeni, kaşıma hareketinin kaşıntı sinyallerini geçici olarak bastırmasıdır. Ancak fazla kaşımak ciltte çiziklere, yaralara, kanamaya ve enfeksiyona neden olabilir. Ayrıca sürekli kaşımak, cildin kalınlaşmasına ve kaşıntının daha uzun sürmesine yol açabilir.

Vücudumuzun Kaşınmasının En Yaygın Nedenleri

Cilt kuruluğu

Kaşıntının en sık görülen nedenlerinden biri cilt kuruluğudur. Soğuk ve kuru hava, uzun süre sıcak suyla duş almak, sert sabunlar kullanmak veya yeterince nemlendirici uygulamamak cildin doğal yağ dengesini bozabilir. Cilt kuruduğunda gerginlik, pullanma, çatlama ve kaşıntı görülebilir.

Özellikle kış aylarında bacaklar, kollar, eller ve sırt bölgesinde kuruluğa bağlı kaşıntı daha sık yaşanır. İleri yaşlarda cildin nem tutma kapasitesi azaldığı için kuruluk ve kaşıntı şikâyeti artabilir.

Alerjik reaksiyonlar

Vücut, bazı maddeleri zararlı olarak algıladığında bağışıklık sistemi histamin salgılayabilir. Histamin, ciltte kaşıntı, kızarıklık ve kabarıklığa neden olabilir. Alerjik kaşıntıyı tetikleyen maddeler arasında şunlar bulunur:

• Yiyecekler ve gıda katkı maddeleri
• Polen, ev tozu ve hayvan tüyleri
• Parfüm, deodorant ve kozmetik ürünler
• Deterjan ve yumuşatıcılar
• Nikel içeren takılar
• Lateks ve bazı ilaçlar

Alerjiye bağlı kaşıntı çoğu zaman kızarıklık, kabarıklık veya kurdeşen ile birlikte görülür. Dudaklarda, dilde ya da boğazda şişme ve nefes almada güçlük varsa bu durum ciddi bir alerjik reaksiyon olabilir ve acil tıbbi yardım gerektirir.

Böcek ısırıkları

Sivrisinek, pire, tahtakurusu ve diğer böceklerin ısırıkları ciltte küçük, kırmızı ve kaşıntılı kabarıklıklara yol açabilir. Bazı kişiler böcek ısırıklarına daha güçlü tepki verir ve ısırılan bölgede belirgin şişlik oluşabilir.

Kaşıntının yanı sıra ağrı, irin, hızla yayılan kızarıklık veya ateş görülmesi, bölgede enfeksiyon geliştiğini gösterebilir.

Egzama ve atopik dermatit

Egzama, ciltte kuruluk, kızarıklık, çatlama ve yoğun kaşıntıyla seyreden bir cilt problemidir. Atopik dermatit olarak da bilinen egzama; çocuklarda sık görülse de her yaşta ortaya çıkabilir. Dirsek içleri, diz arkaları, eller, yüz ve boyun bölgesi egzamanın sık görüldüğü alanlardır.

Stres, terleme, sıcak hava, bazı kumaşlar, sabunlar ve alerjenler egzama belirtilerini artırabilir. Egzamalı bölgeleri kaşımak, cilt bariyerini zayıflatarak belirtilerin kötüleşmesine neden olur.

Kurdeşen

Kurdeşen, ciltte aniden ortaya çıkan, genellikle kabarık ve kızarık lezyonlarla karakterizedir. Bu kabarıklıklar vücudun farklı bölgelerine yayılabilir ve yoğun kaşıntıya neden olabilir. Bazı kurdeşen atakları birkaç saat içinde kaybolurken bazıları daha uzun sürebilir.

Enfeksiyonlar, stres, sıcaklık değişimleri, ilaçlar, yiyecekler ve fiziksel temas kurdeşeni tetikleyebilir.

Mantar enfeksiyonları

Mantar enfeksiyonları; ayaklarda, kasıklarda, gövdede, saçlı deride veya tırnaklarda kaşıntıya yol açabilir. Ciltte halka şeklinde kızarıklık, pullanma, nemli görünüm, yanma ve kötü koku gibi belirtiler eşlik edebilir.

Ortak havlu, terlik veya kıyafet kullanımı mantar enfeksiyonlarının yayılmasını kolaylaştırabilir. Tedavi için genellikle doktor önerisiyle kullanılan mantar karşıtı ilaçlara ihtiyaç duyulur.

Uyuz

Uyuz, Sarcoptes scabiei adı verilen bir akarın neden olduğu bulaşıcı bir cilt hastalığıdır. Özellikle geceleri artan yoğun kaşıntı uyuzun önemli belirtilerindendir. Parmak araları, bilekler, dirsekler, koltuk altları, bel çevresi, kalça ve genital bölge sık etkilenen alanlardır.

Ev içinde birden fazla kişide benzer kaşıntı görülmesi uyuz ihtimalini artırabilir. Uyuz şüphesinde yalnızca kaşınan bölgeyi değil, doktorun önerdiği şekilde yakın temaslı kişileri ve kullanılan eşyaları da değerlendirmek gerekir.

Temas dermatiti

Cildin tahriş edici veya alerjen bir maddeyle temas etmesi temas dermatitine yol açabilir. Yeni kullanılan bir krem, metal aksesuar, temizlik ürünü, saç boyası veya kumaş boyası temas dermatitini tetikleyebilir.

Temas eden bölgede kızarıklık, yanma, kabarcık, kuruluk ve kaşıntı görülebilir. Şikâyetlerin azaltılması için sorumlu maddenin belirlenmesi ve mümkün olduğunca temastan kaçınılması önemlidir.

Kaşıntının Bölgesine Göre Olası Nedenler

Vücudun Her Yerinde Kaşıntı Neden Olur?

Vücudun tamamında görülen kaşıntı, cilt kuruluğu veya alerji gibi nedenlerle ortaya çıkabileceği gibi bazı iç hastalıklarla da ilişkili olabilir. Karaciğer, böbrek ve tiroit hastalıkları; demir eksikliği, diyabet ve bazı kan hastalıkları yaygın kaşıntıya neden olabilir.

Bazı ilaçlar da döküntü olmadan kaşıntı yapabilir. Yeni bir ilaç kullanmaya başladıktan sonra ortaya çıkan kaşıntı mutlaka doktorla paylaşılmalıdır. İlacın doktor önerisi olmadan bırakılması doğru değildir.

Yaygın kaşıntıya sararma, açıklanamayan kilo kaybı, gece terlemesi, belirgin halsizlik, ateş veya idrar renginde değişiklik eşlik ediyorsa tıbbi değerlendirme gerekir.

Kaşıntı Nasıl Geçer?

Kaşıntıyı azaltmak için öncelikle cildi daha fazla tahriş eden etkenlerden uzaklaşmak gerekir. Evde uygulanabilecek bazı genel yöntemler şunlardır:

• Ilık suyla kısa süreli duş alın.
• Sıcak su, sert sabun ve yoğun parfümlü ürünlerden kaçının.
• Duştan sonra cilt henüz nemliyken parfümsüz bir nemlendirici kullanın.
• Cildi kaşımak yerine bölgeye kısa süreli soğuk kompres uygulayın.
• Tırnakları kısa tutun ve özellikle gece kaşımayı azaltmaya çalışın.
• Dar, yünlü veya cildi tahriş eden kıyafetler yerine pamuklu giysiler tercih edin.
• Yeni kullanılan kozmetik, deterjan veya temizlik ürünlerini gözden geçirin.
• Doktor önerisi olmadan kortizonlu krem veya alerji ilacı kullanmayın.

Kaşıntının nedeni mantar, uyuz, egzama veya başka bir cilt hastalığıysa tedavi nedene göre değişir. Bu nedenle belirtileri bastırmak yerine doğru tanı için dermatoloji uzmanına başvurmak daha güvenlidir.

Kaşıntı Ne Zaman Ciddiye Alınmalı?

Her kaşıntı ciddi bir hastalık anlamına gelmez. Ancak aşağıdaki durumlarda doktora başvurulması önerilir:

• Kaşıntı iki haftadan uzun sürüyorsa
• Kaşıntı giderek şiddetleniyor veya gece uykudan uyandırıyorsa
• Vücudun tamamında açıklanamayan kaşıntı varsa
• Ciltte yaralar, kanama, kabuklanma veya iltihap oluşuyorsa
• Kaşıntıya ateş, halsizlik, kilo kaybı veya gece terlemesi eşlik ediyorsa
• Ciltte veya göz aklarında sararma görülüyorsa
• Yeni bir ilaçtan sonra yaygın döküntü veya kaşıntı başladıysa
• Dudak, dil veya boğazda şişme ve nefes darlığı varsa

Özellikle nefes darlığı, boğazda daralma, bayılma hissi veya hızla gelişen yaygın şişlik durumunda acil yardım çağrılmalıdır. Bu belirtiler ciddi bir alerjik reaksiyona işaret edebilir.

Sonuç: Kaşıntının Nedeni Doğru Belirlenmeli

Vücudumuz; cilt kuruluğu, alerji, böcek ısırığı, egzama, mantar, uyuz ve temas dermatiti gibi pek çok nedenle kaşınabilir. Kısa süreli ve hafif kaşıntılar çoğu zaman uygun cilt bakımıyla azalabilir. Bununla birlikte uzun süren, yaygınlaşan, gece artan veya başka belirtilerle birlikte görülen kaşıntı ihmal edilmemelidir.

Kaşıntıyı yalnızca bastırmak yerine, altında yatan nedeni belirlemek en doğru yaklaşımdır. Şikâyetler tekrarlıyor ya da günlük yaşamı etkiliyorsa dermatoloji uzmanından destek alınmalıdır.